Կայքի հղումներ

    


1. ԴԱՎԱՆԱՆՔԻ ԲՈՒՆ ՏՐՈՀՈՒՄ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

Յուրաքանչյուր դավանանք ունի որոշակի խնդիրներ، որոնք  ներկայացնում են տվյալ դավանանքի հիմնական սկզբունքները.

դավանանքում լինում են նաեւ երկրորդական խնդիրներ: Հիմնական սկզբունքների ինչպիսին լինելու եւ նրանց տեսակների շուրջ դավանանքի հետեւորդների միջեւ ծագած տարաձայնությունը، պահպանելով աղանդի ընդհանուր հիմնական սկզբունքները، կոչվում է դավանանքի տրոհում:

Տրոհումներ տեղի են ունենում բոլոր կրոններում، հատկապես երկնային չորս `հրեական، քրիստոնեական، զրադաշտական եւ մահմեդական (իսլամ) կրոններում، նույնիսկ նրանց աղանդներում: դավանանքը Մոհամմադ մարգարեի Շիա Աստծո  օրհնանքը  նրան  ու  նրա  գերդաստանին ընտանիքի շիա առաջին երեք` Ամիր ալ մո'մենին Ալի، ողջույն  նրան Հասան բեն Ալի ողջույն  նրան եւ Հոսեյն բեն Ալի ողջույն նրան առաջնորդների օրոք ոչ մի տեսակի փոփոխության չի ենթարկվել، երրորդ իմամի նահատակվելուց սակայն  հետո շիաների մեծամասնությունը ճանաչել է Սաջջադմականվամբ հայտնի Ալի բեն Հոսեյնի իմամությունը եւ ստեղծել է Քիսանական հայտնի փոքրամասնությունը ، ալ մո'մենին Ալիի Ամիր ողջույն նրան երրորդ որդի Մոհամմադ բեն Հանիֆեին ընդունել է որպես իմամ եւ համոզված է եղել، որ նա իրենց չորրորդ առաջնորդն է، ինքը հենց ընտրյալ եւ Մահդին ( Մահդի - յէ մոուդ ) է، որ Ռազավի լեռում անհետացել է ու մի օր հայտնվելու է:

Իմամ Սաջջադի (Ալի բ են Հոսեյնի) ողջույն  նրան մահից հետո، շիաների մեծամասնությունը ճանաչել է նրա որդու `Մոհամմադ Բաղերի իմամ ողջույն  նրան իմամությունը:

Մոհամմադ Բաղերի Իմամ ողջույն  նրան մահից հետո նրա հետեւորդ շիաները որպես իմամ ճանաչել են իմամ Ջա'ֆար Սադեղին ողջույն  նրան : Վերջինիս մահից հետո շիաների մեծամասնությունը որպես յոթերորդ իմամ ընդունել է նրա որդուն `իմամ Մուսա Քազեմին، ողջույն  նրան իսկ շիաների մի խումբ էլ որպես իմամ ընդունել է իմամ Մուսա Քազեմի դեռեւս ողջույն  նրան կենդանության օրոք մահացած նրա ավագ որդու، Իսմաիլի իմամությունը եւ բաժանվելով շիա մեծամասնությունից հայտնի է դարձել իսմաիլական (Էսմաիլիյե) շիաներ անվամբ: շիա դավանանքի հետեւորդների զգալի մասը որպես առաջնորդ ընդունել է ի Մուսա Քազեմի ամ ողջույն նրանԱբդոլլահ Աֆթահի որդուն (հայտնի է Աֆթահալ ռաջոլեյն մականվամբ - Վ.Խ.Փ.)، շիա դավանանքի մի խումբ հետեւորդներ էլ، նրա (Մուսա Քազեմի իմամ ողջույն  նրան ) մյուս որդուն، Մոհամմադին، ճանաչել են որպես առաջնորդ، իսկ շիաների մի առանձին խումբ հավատարիմ մնալով իմամ Մուսա Քազեմին ` ողջույն  նրան նրան են համարել իրենց վերջին իմամը:

Շիաների մեծամասնությունը، Մուսա Քազեմի իմամ ողջույն նրան նահատակվելուց հետո، որդի իմամ Ռեզային նրա ողջույն  նրան ճանաչել է որպես ութերորդ իմամ: Շիաների առանձին խումբ، որը հայտնի է վաղեֆականներ (Վաղեֆիյե) անվամբ، բավարարվել է շիական յոթ իմամների վարդապետությամբ:

Ութերորդ իմամից մինչեւ տասներկուերորդ իմամը، որ շիա մեծամասնության հավատով ընտրյալ Մահդին ( Մահդի - յէ մոուդ ) է، շիա դավանանքի շրջանակներում զգալի տրոհումներ չեն գրանցվել، իսկ եթե տրոհման բնույթի դեպքեր են եղել، ապա  դրանք տեւել են ընդամենը մի քանի օր եւ հարթվել են ինքնաբերաբար، ինքն իրեն، ինչպես، տասներորդ իմամի որդի Ջա، ֆարը իր եղբոր (տասնմեկերորդ իմամի) մահից հետո، իմամության պահանջ է ներկայացրել، եւ նրան են հարել մի խումբ բարեպաշտ շիաներ، որոնք մի քանի օր անց հեռացել են նրանից، ինչի արդյունքում Ջա، ֆարը հրաժարվել է իր ներկայացրած պահանջից: Շիա գ ործիչների միջեւ այսօր էլ գոյություն ունեն տարաձայնություններ գիտական، կրոնի հիմունքների եւ իսլամական իրավագիտության խնդիրների շուրջ، որոնք չի կարելի համարել դավանանքի տրոհումներ:

Վերը նշված աղանդավորական խմբակցությունները، որ հակադրվել են շիա մեծամասնությանը، կարճ ժամանակ անց վերացվել են: Այդ խմբակցություններից մինչեւ մեր օրերը հարատեւել են միայն զեյդական ու իսմաիլական խմբակցությունները، որոնց հետեւորդներից շատերն այսօր ապրում են Եմենում، Հնդկաստանում، Լիբանանում եւ այլ երկրներում:

 


Աղբյուրը `` Շիան իսլամում ". 

Ալլամե   Սեյյեդ Մոհամմադ Հոսեյն Թաբաթաբայի

Աջակցությամբ، Սեյյեդ Հադի Խոսրոշահիի

էջ 86-88

 

Թարգմանիչ `   Վրեժ Փարսադանյան